Ülkemiz dış ticaret hacminde gerçekleşen artışa paralel olarak gümrük idaresine yapılan beyan ve bu beyana bağlı olarak ta gümrük işlemleri artmıştır.Bazı gümrük işlemlerine ilişkin gümrük mevzuatının doğru olarak uygulanabilmesi için o gümrük işlemlerinin gümrük personeli tarafından tespit edilmesi şarttır.
Ancak tespit edilmesi gereken gümrük işlemlerinde meydana gelen artışa paralel olarak gümrük personeli sayısında artış olmadığından, tespit işlemlerine yeteri kadar personel ayrılamadığından bu işlemlerde gecikmeler ve çeşitli aksamalar olmaktadır.
Bunun sonucunda gümrük mevzuatının doğru olarak uygulanamaması veya gümrük işlemlerinin zamanında sonuçlandırılamaması nedeniyle haksız rekabete sebebiyet verilmekte ve işletmeler zarar görmektedir.
Bilindiği üzere, Gümrük idaresinin asli görevi ithal veya ihraç edilmek üzere kendisine beyan edilen eşyanın gümrük işlemlerini kısa sürede sonuçlandırarak bu eşyaların zamanında pazara sunulması veya üretimde kullanılması için sahibine teslim etmektir.
Bu teslimde oluşan ufak bir gecikme maliyeti artırdığından ekonomiye dolayısıyla tüketiciye zarar vermektedir.
Bu nedenle, gümrük idaresinin etkin olabilmesi ekonominin ihtiyaç duyduğu eşyanın pazara veya üretime zamanında sunulabilmesine bağlıdır.
Bunun gerçekleşebilmesi de, gümrük idaresinin işlem hacmine göre zaten yetersiz olan personelini asli görevini yerine getirmesi için gerekli olan konularda çalıştırmasına diğer konularda da başka idarelerin yaptığı gibi, mesleki eğitim ve teknik bilgiye sahip tecrübeli kişilerden yararlanmasına bağlıdır.
Gümmrük Müsteşarlığı yukarıda belirtilen durumları dikkate alarak bu durumlardan kaynaklanan olumsuzlukları kaldırmak ve personelini asli işinde görevlendirerek etkinlik sağlamak amacıyla 19.01.2008 tarih ve 26761 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan ve (19.07.2008 tarihinde) yürürlüğe girmiş olan 60 Seri Numaralı Gümrük Genel Tebliğ (Gümrük işlemleri) ile ekonomik etkili gümrük rejimleri, nihai kullanım, basitleştirilmiş usul uygulamalarının ve diğer gümrük işlemlerinin doğru olarak uygulanmasını sağlamak için ekte bazı tespit işlemlerinin Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirleri aracılığıyla yaptırılmasına karar vermiştir.
Adı geçen Müsteşarlık 29.5.2008 tarih ve 26890 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 01 Seri Numaralı Gümrük Genel tebliği (Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirleri) ile de Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerinin çalışma usul ve esasları belirlenmiştir.
Yukarıda yer alan tebliğlerde 22.02.2009 tarih ve 27149 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan " 60 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliğ (Gümrük işlemleri) ve 01 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliğinde (Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirleri) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ" ile değişiklikler yapılmıştır.
YETKİLENDİRİLMİŞ GÜMRÜK MÜŞAVİRİ TARAFINDAN YAPILACAK TESPİT İŞLEMLERİ
1. Genel ve Özel Antrepo başvuru dosyalarının ön incelemesine yönelik tespit işlemi. (AN1 )
2. Genel ve Özel Antrepolardaki Genişletme -Daraltma başvuru dosyalarının ön incelemesine ilişkin tespit işlemi. (AN2)
3. Genel ve Özel Antrepolardaki tadilatlara ilişkin başvuru dosyalarının ön incelemesine ilişkin tespit. (AN3)
4. Genel ve Özel Antrepolardaki adres değişikliğine ilişkin başvuru dosyalarının ön incelemesine ilişkin tespit. (AN4)
5. Antrepo Devir işlemlerinin mevzuata uygunluğunun tespiti.(AN5)
6. Özel Antrepolara eşya giriş ve çıkışlarının tespiti. (AN6)
7. Genel ve Özel Antrepoların stok kayıtlarının tespiti. (AN7)
8. Kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine konu eşya ile tam muafiyet suretiyle geçici ithalat rejime konu bir kısım eşyanın rejimin öngördüğü şekilde kullanılıp kullanılmadığının süre uzatımlarının değerlendirilmesinin tespiti. (GC1)
9. Nihai kullanım konusu eşyanın nihai kullanım amacına uygun kullanımda olup olmadığının tespiti. (NK1)
10. Gümrük idarelerince verilen dahilde işleme izinleri kapsamındaki eşya ile ilgili süre uzatımlarına esas teşkil edecek tespit.(DR1)
11. Onaylanmış ihracatçı yetkisini haiz firmalarca düzenlenen A.TR dolaşım belgelerinin dönemsel kontrolü ve ilgili mevzuata uygunluğunun tespiti. (AT1)
12. Tam muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine konu özel nitelikli eşyanın kullanımı sonucunda elde edilen ürünlerin Türkiye Gümrük Bölgesinden ihraç edildiğinin tespit.(GC2)
13. Gümrük Kontrolü altında işleme rejimi kapsamında ibra işlemine ilişkin tespit.(GK1)
14. A.TR dolaşım belgelerinin dönemsel kontrolü ve ilgili mevzuata uygunluğunun tespit.(AT2)
15. EUR.I/EUR.MED Dolaşım Sertifikaları ve/veya Fatura Beyanları EUR.MED Fatura Beyanlarının Dönemsel Kontrolü ve ilgili mevzuata uygunluğunun tespiti. (EU1)
16. Tercihli ticaret anlaşmaları çerçevesinde onaylanmış ihracatçı yetkisi başvurusuna konu eşyanın menşe kurallarına uygunluğunun tespiti. (EU2)
17. Gümrük yükümlüğü sona erdikten sonra ilgili kurumlarca yapılacak kontrol sonuçlarına göre gümrük gözetiminin sonlandırılmasına ilişkin tespit.
YETKİLENDİRİLMİŞ GÜMRÜK MÜŞAVİRİNİN SORUMLULUĞU
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri yaptığı tespit işlemleri ve bunlara ilişkin düzenlediği raporların doğruluğundan sorumludur. Yaptığı tespit işleminin düzenlediği raporun doğru olmadığının saptanması halinde tespit işleminin kapsamı ile sınırlı olmak üzere ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek para cezalarından yükümlü ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.
Diğer taraftan, yaptığı tespit işlemlerinin doğru olmadığı veya dönemsel tespit işlemlerini zamanında yapmadığı saptanan Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri hakkında 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümleri uyarınca Gümrük Müşavirliği İzin Belgesinin geri alınarak bir daha bu mesleği icra etmesine izin verilmemesi şeklinde de Disiplin Cezası verilebilecektir.
TESPİT SÖZLEŞMESİ
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerinin çalışma usul ve esasları 01 Seri Numaralı Gümrük Genel Tebliği (Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirleri) ile düzenlenmiştir.
Tespit işleminin yapılabilmesi için Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri ile tespit yaptıracak arasında yukarıda belirtilen tebliğde yer alan örneğe uygun olarak bir "Tespit Sözleşmesi" yapılması şarttır.
Her tespit konusu için Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri ile "Tespit Sözleşmesi" yapılması gereklidir.
Bu sözleşmeyle, dış ticaret ile uğraşan kişiler, Yetkili Gümrük Müşaviri, Gümrük İdaresi arasında köprü kurulmakta kişi ve Devlet bakımından işbirliği ve güven ortamı yaratılmaktadır.
Yetkili Gümrük Müşavirleri bu işlerle ilgili kişi ve kurumların gümrük idaresine beyanlarının doğruluğunu kendi mesleki itibar ve bilgisiyle güven altına alacak ve tasdik edecektir. Bu tespitler sırasında Müşavir kendi mesleki sorumluluğu altında ve bağımsız çalışacaktır.
Bu nedenle, sözleşme yapılacak Yetkili Gümrük Müşavirinin bilgisine ve yeterliliğine olduğu kadar ahlaki niteliğine inanılan kişi olması da çok önemli bulunmaktadır.
TESPİT ÜCRETİ
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri ile tespit işlemini yaptıracak kişi arasında düzenlenecek tespit sözleşmesinde ücretin Gümrük Müsteşarlığınca belirlenecek asgari tarifeden az olmaması gerekir.
Gümrük Müsteşarlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün 18.07.2008 tarih ve 17902 sayılı yazısı ile "Tespit Sözleşmesi" yapılırken uygulanacak asgari ücretler belirlenmiştir.
YETKİLENDİRİLMİŞ GÜMRÜK MÜŞAVİRİ İLE TESPİT SÖZLEŞMESİ YAPILMAMASININ SONUÇLARI
Gümrük Mevzuatının doğru olarak uygulanmasını sağlamak üzere yukarıda belirtilen gümrük işlemleriyle ilgili tespitlerin Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri tarafından 21.07.2008 tarihinden itibaren yapılması gerekmektedir.
Ancak bu tespit işlemlerinin yapılabilmesi için tespit işlemini yaptıracak kişi ile Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri arasında tespit sözleşmesi yapılması şarttır.
Tespit sözleşmesinin yapılmaması halinde karşılaşılacak hususlar aşağıda belirtilmiştir.
A- SÖZLEŞME YAPILMAMASI HALİNDE İLGİLİ GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜNCE HERHANGİ BİR İŞLEM YAPILMAYACAK TESPİT KONULARI
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri ile;
1. Genel ve özel antrepo açılmasına,
2. Genel ve Özel Antrepoların genişletilmesine veya daraltılmasına,
3. Genel ve Özel Antrepolarda tadilat yapılmasına,
4. Genel ve Özel Antrepolarda adres değişikliğine,
5. Antrepo devir işlemlerinin mevzuata uygunluğuna,
6. Özel Antrepolara eşya giriş ve çıkışlarının tespiti,
7. Özel Antrepoların stok kayıtlarının tespiti,
8. Kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine konu eşya ile tam muafiyet suretiyle geçici, ithalat rejimine konu bir kısım eşyanın rejimin öngördüğü şekilde kullanılıp kullanılmadığının süre uzatımlarının değerlendirilmesinin tespiti,
9. Gümrük idarelerince verilen dahilde işleme izinleri kapsamındaki eşya ile ilgili süre uzatımlarına esas teşkil edecek tespite,
10. Tercihli Ticaret Anlaşmaları çerçevesinde onaylanmış ihracatçı yetkisi başvurusuna konu eşyanın menşe kurallarına uygun olup olmadığına,
11. Gümrük kontrolü altında işleme rejimi kapsamında ibra işlemine,
İlişkin tespit işlemleri konusunda imzalanan tespit sözleşmesinin ibraz edilmemesi halinde herhangi bir işlem yapılmaması konusunda Gümrük Müsteşarlığınca gümrük idarelerine talimat verilmiştir.
Örnek-1 Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri ile bir tespit sözleşmesi yapılmadığı takdirde kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine göre ithal edilen eşyanın yurtta kalma süresinin uzatılması talep ilgili gümrük idaresince dikkate alınmayacağından süre uzatımı yapılmayacaktır.
Örnek-2 Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri ile sözleşme yapılmadığı takdirde antrepo açılmasına veya antrepoda genişleme veya daraltma yapılmasına veya antrepodan eşya çıkartılmasına ilgili gümrük müdürlüğünce izin verilmeyecektir.
B- SÖZLEŞME YAPILMAMASI HALİNDE DENETİM ELAMANLARINCA YAPILACAK TESPİT İŞLEMLERİ
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri ile,
1- Nihai kullanım konusu eşyanın kullanım amacına uygun kullanımda olup olmadığına,
2- Onaylanmış ihracatçı yetkisini haiz firmalarca düzenlenen A.TR Dolaşım Belgelerinin dönemsel kontrolü ve ilgili mevzuata uygun olup olmadığına
3- A.TR dolaşım Belgelerinin dönemsel kontrolü ve ilgili mevzuata uygun olup olmadığına,
4- EIR.1/EUR.MED Dolaşım Sertifikaları ve/veya Fatura Beyanları/EUR.MED Fatura Beyanlarının dönemsel Kontrolü ile mevzuata uygun olup olmadığına ilişkin tespit işlemleri konusunda sözleşme imzalanmaması halinde bu tespit işlemleri Gümrük Müsteşarlığı denetim elamanlarınca ( Gümrük Müfettişi/Gümrükler Kontrolörü) yapılacaktır.
Sözleşme yapılmadığı takdirde sözleşme yapmayan kişilerin sözü edilen konularla ilgili olarak yaptığı beyanlar ve verdikleri belgelere ilişkin gümrük işlemlerinin doğru olarak uygulamasını sağlamak Gümrük Müfettişleri, Gümrük Kontrolörlerinin denetimlerini tespit sözleşmesini yapmayan firmalar üzerinde yoğunlaştırması tabiidir.
B- SÖZLEŞME YAPILMASI ERTELENEN TESPİT İŞLEMLERİ
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri ile;
1- Genel Antrepoların stok kayıtlarının tespitine,
2- Gümrük yükümlülüğü tespit edildikten sonra ilgili kurumlarca yapılacak kontrol sonuçlarına göre gümrük gözetiminin sonlandırılmasının tespitine,
İlişkin tespit işlemleri konusunda sözleşme yapılması ertelenmiştir. Bu tespit işlemleri eskiden olduğu gibi gümrük idaresince yapılmaktadır.
Tespit işlemlerinin "Yetkili Gümrük Müşavirleri" ne yaptırılması halinde gümrük idaresine yapılan beyanlar ve sunulan belgeler "Yetkili Gümrük Müşaviri" ehliyeti ile gözden geçirilmiş olacak, varsa yapılan hatalar ile eksikliklerin bir daha oluşmaması için gerekli önlemler alınacak ve personelin mesleki bilgi yetersizliğinin giderilmesi konusunda eğitim alması sağlanacaktır.